Galeria

 Towarzystwo dla Przedsiębiorstw Górniczych „Tepege" S. A.

Towarzystwo powstało 1 czerwca 1909 roku w Krakowie jako realizacja postulatu tworzenia „rdzennie polskiego górnictwa” przez grupę polskich inżynierów pod kierownictwem Adama Łukaszewskiego (za: Józef   Piłatowic ‘Ruch  stowarzyszeniowy  inżynierów i  techników polskich do 1939 r’. T. II, ‘Słownik polskich stowarzyszeń  technicznych i naukowo-technicznych do 1939 r.’). Jednym z założycieli Towarzystwa był także Julian Sykała, polski działacz gospodarczy i oświatowy. Towarzystwo „Tepege” powstało jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z kapitałem 132.000 koron. Początkowo wobec niewielkiego kapitału Towarzystwo zajmowało się prowadzeniem badań geologicznych i wierceń poszukiwawczych, jednak w trakcie całej swojej działalności spółka zajmowała się także badaniami geologicznymi, przebudową kopalń, projektowaniem urządzeń górniczych itp. W roku 1919 Towarzystwo zostało przekształcone w spółkę akcyjną. We wrześniu 1923 roku Spółka podwyższyła kapitał zakładowy z kwoty 210,000.000 Mp. do kwoty 300,000.000 Mp. drogą przelania z funduszu rezerwowego do kapitału zakładowego kwoty 90 milionów marek, poprzez wydanie w miejsce  dotychczasowych 300 000 sztuk akcji po 700 Mp. każda,  nowych 300 000 sztuk akcji po 1.000 Mp. każda. Co ciekawe kapitał zakładowy został ponownie podwyższony już w listopadzie 1923 roku o 300,000.000 Mp. czyli do 600,000.000 Mp. drogą VI emisji 300.000 sztuk akcji o wartości 1000 Mp. każda. Swą działalność Towarzystwo skupiało w kilku działach organizacyjnych – dziale górniczym, a więc zarówno w zakresie „poszukiwań górniczych”, „środków wybuchowych” jak i „robót i przedsiębiorstw górniczych”. Ten ostatni zasługuje na szczególną uwagę, gdyż Towarzystwo prowadziło przedsiębiorstwa własne jak i takie, w których posiadało większość udziałów, w szczególności: Wapienniki kamieniołomy oraz fabryka mielonego wapna w Płazie koło Chrzanowa, także „Przemysł torfowy” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (kapitał zakładowy w 1923 r. – 3.000.000 Mp, z czego 94% udziałów należało do Towarzystwa), „Rudy żelazne” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (kapitał zakładowy w 1923 r. – 32.150.000 Mp. z czego udział Tepege wyniósł 60%), Krzeszowickie Zakłady Ceramiczne Sp. z ograniczoną odpowiedzialnością (Towarzystwo w roku 1922 nabyło 45% udziałów). Inną z dziedzin w jakiej działało Towarzystwo był także dział naftowy. Towarzystwo posiadało własne kopalnie ropy, takie jak Kobylanka Równe, Wietrzno, Węglówka, Siary, także korzystało z kopalni w których posiadało większość udziałów, tj. Kopalnia Polskiej Związkowej Spółki Naftowej w Rypnem, kopalnia Krakowsko – Bitkowskiej Spółki Naftowej w Bitkowie i wreszcie posiadało tzw. „rezerwy terenowe” (tereny w Bitkowie na Dziale, w Czarnym Potoku i w Osławach). Towarzystwo było właścicielem Rafinerii Ropy Iwonicz, oraz Rafinerii nafty „Idaweiche” w Ligocie Pszczyńskiej oraz Fabryki maszyn i narzędzi wiertnicznych w Krośnie. Towarzystwo zostało rozwiązane w 1932 roku, najprawdopodobniej na skutek problemów z płynnością i zadłużeniem. Z ciekawostek można wymienić, iż Spółka wydała także w 1922 roku publikację Konstantego Tołwińskiego „Złoża ropy i wody podziemne Borysławia na tle budowy geologicznej”.

ELIBOR S.A. Handlowo – Przemysłowa „Ł. I. Borkowski”

Sama firma powstała w 1880 roku w Warszawie, a jej kapitał zakładowy wynosił 750.000 rubli, jednak już w 1902 roku została przekształcona w spółke akcyjną, której kapitał zakładowy wynosił 4.000.000 złotych. Zgodnie ze statutem spółki (MP 1930 r.) zajmowała się ona „zakładaniem i prowadzeniem wszelkiego rodzaju zakładów przemysłowych metalurgicznych, mechanicznych, górniczych i innych oraz prowadzeniem handlu wszelkiego rodzaju produktami i towarami w jak najszerszym zakresie”. Z kolei w „Polskim Przemyśle i Handlu” z 1930 r., znajdujemy informację, iż ˝Elibor Spółka Akcyjna Handlowo-Przemysłowa Ł.J. Borkowski Spółka Akcyjna w Warszawie prowadzi sprzedaż wszelkich artykułów technicznych i budowlanych, samochodów i części do tychże oraz kopalniaków węgla i koksu. Samochody importuje z Ameryki. Artykuły techniczne z Austrii i Szwecji. Eksportuje koks i węgiel do Szwecji, kopalniaki do Belgii i Francji”. Spółka prowadziła również salon samochodowy w Warszawie, w którym sprzedawała i prowadziła naprawy samochodów takich marek jak: Chevrolet, Buick i Oldsmobile, a w 1936 roku została przedstawicielem Forda na Polskę. W 1949 roku, na podstawie orzeczenia nr 5 Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 7 grudnia 1949 r., przedsiębiorstwo zostało upaństwowione. 

  Grzegorz Włodarczyk

(fot.: za wystawą „Przedwojenne reklamy świąteczne” Archiwum Państwowego M.St. Warszawy) 

"OLKUSZ" Fabryka Naczyń Emaliowanych SA - 100 akcji po 10 zł z 1925 roku, emisja I-III

Często zdarzało się, że spółki zmieniały nazwy. Jednym z przykładów jest znana powszechnie spółka „Olkusz” Fabryka Naczyń Emaliowanych S.A. Spółka powstała w 1907 r. (statut został zatwierdzony 6 lipca 1907 roku) w Olkuszu, założona przez austriackiego przedsiębiorcę Piotra Westena (główny akcjonariusz i pierwszy dyrektor), przy współudziale Fritza Westena, początkowo pod nazwą Towarzystwo Akcyjne Olkuskich Zakładów Wyrobów Sztancowanych i Emaljowanych „Westen” w Olkuszu. Kapitał zakładowy wynosił przed wojną 3.000.000 rubli. W fabryce wytwarzano naczynia kuchenne, emaliowane wiadra, bańki na mleko etc. Po wojnie zarząd nad fabryką przejęły polskie władze państwowe, a uchwałą WZA z 19 maja 1921 roku zmieniono nazwę spółki właśnie na "Olkusz" Fabryka Naczyń Emaliowanych S.A. w Olkuszu (dużą część akcji zatrzymało Państwo, pozostałe otrzymały polskie banki i rodzina Westenów). Wyroby fabryki eksportowano na Łotwę, do Turcji, Estonii, Syrii, Grecji, Meksyku, Kanady, Argentyny, Wenezueli, Gwatemali, Egiptu, Abisynii i krajów Afryki Północnej.

Opis przygotowany dzięki Grzegorzowi.

W. Skiba i A. Wyporek SA - odcinek zbiorowy akcji I emisji (4 akcje po 500 zł)

Spółka została zarejestrowana 1 kwietnia 1935 roku (RHB 9759) przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Kapitał spółki wynosił 400.000 złotych, podzielony na 800 akcji po 500 zł wydanych w odcinkach zbiorowych po 2, 4 i 10 akcji. Działalność samego przedsiębiorstwa W. Skiba i A. Wyporek rozpoczęła się jednak znacznie wcześniej. Obaj panowie byli z wykształcenia chemikami, a ich działalność skupiała się głównie na wytwarzaniu papieru światłoczułego oraz reprodukcji rysunków technicznych i budowlanych. To właśnie oni stworzyli pierwszą krajową fabrykę parową papierów światłoczułych. Fabryka wytwarzała papiery negatywowe (cynotypowe), pozytywowe i sepiowe.

Działalność spółki była oceniana bardzo pozytywnie, szczególnie ceniono innowacyjność i profesjonalizm. Zwykło się twierdzić, iż każdy szanujący się architekt korzystał z usług spółki.

Grzegorzu, dziękuję za przygotowanie materiału.

Towarzystwo Ubezpieczeń "PRZEZORNOŚĆ" SA - 50 akcji po 25 zł, III emisja

Towarzystwo Ubezpieczeń "Przezorność" SA zostało założone jako druga spółka akcyjna na ziemiach polskich zajmująca się ubezpieczeniami. Nastąpiło to w 1891 roku. W momencie założenia kapitał akcyjny wynosił 500.000 rubli, a w jego objęciu brali udział m.in. Warszawskie Towarzystwo Ubezpieczeń od Ognia SA oraz Towarzystwo Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie (tzw. "Florianka"). Kapitał zakładowy towarzystwa podlegał licznym fluktuacjom, np. w markach polskich na koniec 1923 roku osiągnął wysokość 40.500.000 marek. Najciekawszy jednak jest jego stan w związku ze zmianą waluty i obowiązkowym przeliczeniem kapitałów po 1924 roku. Mianowicie na koniec 1925 roku kapitał raportowany do Państwowego Urzędu Kontroli Ubezpieczeń wynosił ... 23 złote (inna ciekawostka, to że raportowany w bilansie otwarcia 1926 roku wynosił już 50 groszy mniej, czyli 22,5 złotego). Towarzystwo przetrwało i już w 1926 roku kapitał został podniesiony do 600.000 zł, aby w całym okresie międzywojennym zamknąć się kwotą 2.062.500 zł.

 " Przemysłowe Zakłady Chemiczne "ZAGOŻDŻON" SA - akcja na 1.000 mkp, I emisja

Jako data powstania Spółki wskazywany jest rok 1921. Spółka zajmowała się w szczególności produkcją smarów wozowych, olejów maszynowych i cylindrowych, pokostu, farb olejnych oraz produkcją i przetwarzaniem innych wyrobów chemicznych, które, oprócz rynku krajowego, trafiały także na eksport do Niemiec czy Anglii. Same zakłady umiejscowione były w Pionkach przy ulicy Chemicznej, biura zakładów znajdowały się przy ul. Lubelskiej w Radomiu, natomiast biura Zarządu i jego siedziba znajdowała się przy ul. Brackiej w Warszawie. Nazwa spółki wzięła się od nazwy miejscowości Zagożdżon. Z kolei miasto Zagożdżon zostało przemianowane na Pionki w 1932 roku. W tym czasie już funkcjonowała dużo większa fabryka chemiczna w tej miejscowości, czyli Państwowa Wytwórnia Prochów i Materiałów Kruszących (późniejszy „Pronit”). W chwili powstania Spółki w skład jej Zarządu weszli Aleksander Dobrowolski, Stefan Hollak (także dyrektor naczelny Zakładów), Tomasz Michałowski, hr. Izabela Sobańska oraz Zygmunt Zaborowski. Początkowy kapitał zakładowy Spółki wynosił 50.000.000 marek polskich, jednakże już w roku 1923 osiągnął w wyniku III emisji wysokość 200.000.000 marek polskich. Chociaż Spółka zbankrutowała w roku 1929 jest wymieniona w 104 tomie niemieckiej publikacji „Chemisches Zentralblatt” z roku 1933 (wydanie II).

Dalsze ciekawe informacje o spółce (w tym jej akcje) i mieście można znaleźć na:

www.nadzagozdzonka.pl/wiadomoci/3-newsflash/113-bya-taka-firma-czyli-nie-tylko-pwp.html

www.pionki.pl/content.php?cms_id=2&lang=1&p2=p21

Dziękuję Grzegorzowi za przygotowanie materiału.

FABRYKA PRODUKTÓW CHEMICZNYCH "LIBAN" SA - akcja na 100 zł, II emisja

Papier nie tylko służył do drukowania papierów wartościowych. Wielu artystów na szczęście wykorzystywało go również w innych celach, np. tworząc plakaty. Jednym z nich był Feliks Michał Wygrzywalski, o czym możemy przekonać się wstępując do Muzeum Plakatu w Wilanowie.

Plakat powstał w 1926 roku i zatytułowany jest "Stosujcie nawozy sztuczne". Szkopuł w tym, że datę wcześniejszą o rok nosi akcja I emisji Fabryki Nawozów Sztucznych "Liban" SA w Krakowie, na której widnieje identyczny rysunek. Co było pierwsze? Śmiem twierdzić, że jednak akcja, czyli najpierw był papier wartościowy.

A sam artysta? Po studiach w Monachium i Paryżu powrócił w 1908 roku do Lwowa. W jego twórczości można wskazać dwa okresy: pierwszy to silna ekspresja i naturalizm, drugi to realizm objawiający się licznymi pejzażami. Zaprojektował m.in. dekoracje lwowskiej Izby Przemysłowo-Handlowej.

NASZ SKLEP - URANIA SA - akcja na okaziciela II emisji na 25 zł

Spółka Akcyjna "Nasz Sklep" z siedzibą w Warszawie przy ul. Siennej 15 została założona w 1921 r. i w początkowych latach działalności zajmowała się głównie handlem papierem i różnej maści przyborami piśmiennymi. Jednym z założycieli był Stanisław Kruszewski, barwna postać dwudziestolecia międzywojennego. W 1927 roku nastąpiła fuzja spółek: Towarzystwa Akcyjnego Urządzeń Szkolnych i Laboratoryjnych "Urania", Sosnowieckich Zakładów Graficznych SA oraz Fabryki Przyrządów Naukowych "Fizyka" SA, w ten sposób, że "Nasz Sklep" SA została spółką przejmującą. Wynikiem fuzji była między innymi zmiana nazwy na "Nasz Sklep - Urania" SA (przez pewien czas spółka miała siedzibę na ul. Ordynackiej 11, ale w rocznikach występuje także adres ul. Sienna 39 - zupełnie taki sam jak naszego Stowarzyszenia). Spółka w latach trzydziestych była jedną z największych hurtowni papieru i materiałów piśmiennych w Polsce, ale także prowadziła drukarnię, litografię i introligatornię.

Grzegorz, dziękuję za przygotowanie tekstu.

BANK LEŚNY W WILNIE SA - 100 akcji po 1.000 mkp, II emisji

Bardzo mały i krótko istniejący bank. Jak pisze prof. Wojciech Morawski w "Słowniku bankowości polskiej do 1939 roku" bank był ściśle związany ze stronnictwem PSL "Piast", co umożliwiło korzystną sprzedaż Skarbowi Państwa nieruchomości należącej do banku, a położonej w Warszawie przy ul. Krakowskie Przedmieście 50. Podobno PSL "Piast" odwdzięczał się Władysławowi Grabskiemu kilkoma korzystnymi głosowaniami w Sejmie. Mimo tej transakcji bank nie uratował się przed upadłością. W. Morawski wspomina, że bank został postawiony w stan likwidacji z początkiem 1925 roku, w rzeczywistości jednak mimo, że planowano likwidację banku, sąd był zmuszony ogłosić upadłość banku znacznie wcześniej, gdyż w okresie wakacji 1924 roku. Co ciekawe nastąpiło to niedługo po tym, jak bank zmienił siedzibę i nazwę. Na początku 1924 roku bank przeniósł swoją siedzibę z  Wilna do Warszawy, a firma banku została skrócona do "Bank Leśny" SA.

SPÓŁKA AKCYJNA CUKROWNI I RAFINERJI "BOROWICZKI" - akcja na 500 zł

W Płocku i okolicach niestety nie było zbyt wiele spółek akcyjnych. Tereny byłej guberni płockiej pozostawały słabo uprzemysłowione, a podstawową przyczyną był brak dobrej komunikacji, w szczególnosci linii kolejowych. Co prawda rozważano budowę linii Ciechanów - Płock, a więc połączenie Płocka z Koleją Nadwiślańską, ale na planach skończyło się. Jedynym w miarę wygodnym środkiem komunikacji pozostawały barki wiślane. Właśnie przy rzece powstała w 1899 roku cukrownia pod Płockim w Borowiczkach (obecnie dzielnica Płocka). Kapitał zakładowy spółki wynosił 600.000 rubli. Taka lokalizacja cukrowni przyczyniła się do upadku innej cukrowni położonej w dół rzeki Wisły, czyli Cukrowni Leonów w Duninowie. Po I wojnie światowej akcje Cukrowni Borowiczki zostały dopuszczone do notowań na giełdzie warszawskiej, ale notowania trwały krótko, gdyż w latach 1923-1926.

Poniżej zdjęcie współczesne, nieczynnej już cukrowni:

TOWARZYSTWO AKCYJNE ZAKŁADÓW ŻELAZNYCH I STALOWYCH "SKARŻYSKO" - akcja na 400 rubli złotem

Informacji o spółkach akcyjnych można szukać także w internecie. Specyfika tego źródła nakazuje jednak zachowanie ostrożności i weryfikowanie tak zdobytej wiedzy. O Towarzystwie Akcyjnym Zakładów Żelaznych i Stalowych "Skarżysko" dowiemy się wiele ciekawych rzeczy z poniższych linków:

chwalilza.blox.pl/2010/09/Odlewnia-Kamienna-w-Skarzysku-Kamiennej.html

orka2.sejm.gov.pl/Debata6.nsf/main/260ABA8E

www.skarzysko.org/modules.php

www.echodnia.eu/apps/pbcs.dll/article

Proszę jednak zwrócić uwagę, że np. podana w jednym z nich informacja o upadłości spółki w 1906 roku nie znajduje potwierdzenia w dokumentach źródłowych, bowiem na podstawie MP 91/1919 możemy ustalić, iż dopiero w 1908 roku walne zgormadzenie spółki podjęło decyzję o przeprowadzeniu jej likwidacji, a sama likwidacja trwała jeszcze po I wojnie światowej. Majątek spółki został w 1923 roku przejęty przez założoną specjalnie w tym celu zupełnie nową spółkę akcyjną - Hutę Skarżysko SA.

Serdecznie dziękuję pragnącej zachować anonimowość Osobie za przekazanie skanu akcji i wyrażenie zgody na jego publikację na stronie SKHPW.

OIKOS ZWIĄZKOWE ZAKŁADY PRZEMYSŁU DRZEWNEGO I BUDOWNICTWA DRZEWNEGO SA - akcja na 1000 mkp z 1920 roku

Spółka została założona w 1920 roku z siedzibą we Lwowie. Wśród jej założycieli znajdujemy Polski Bank Przemysłowy SA, Ziemski Bank Kredytowy SA oraz hr Stanisława Badeniego. Przedmiotem przedsiębiorstwa było prowadzenie gospodarstw leśnych i eksploatacja lasów. Spółka wytwarzała części budynków drewnianych, posadzki, meble, forniry, dykty klejone. Posiadała także cegielnię i fabrykę dachówek. Wszystkie zakłady spółki z punktu widzenia dzisiejszego czytelnika zlokalizowane były w dość egzotycznych miejscach: Rzęśnia Polska, Sielec-Bieńkowa, Zamarstynów, Sokole, Wola Chołojowska.

Pochlebnie o spółce można było przeczytać m.in. w międzywojennej Gazecie Handlowej: ebuw.uw.edu.pl/dlibra/plain-content (polecam gorąco, trzeba jednak zainstalować wtyczkę do obsługi formatu djvu).

Akcje spółki były przedmiotem notowań na Giełdzie Pieniężnej w Warszawie w latach 1923-1926.

TOWARZYSTWO PRZEMYSŁOWO - NAFTOWE LENARTOWICZ BR RYLSCY i S-KA SA - 10 akcji po 500 mkp, III emisji

Niewielkie założone w 1920 roku towarzystwo naftowe. Początkowo zajmowało się transakcjami udziałowymi, aby po trzech latach rozpocząć działalność wiertniczą. Do spółki należały kopalnie ropy w Iwoniczu (kopalnia "Elin") i Borysławiu (kopalnie "Lenaryl" I, II i III), tereny naftowe w Mraźnicy, a także fabryka chemiczna "Tovott" w Drohobyczu, fabyrka wyrobów chemicznych "Ropa" w Radymnie, fabryka wyrobów betonowych "Beton" w Przemyślu oraz dom powierniczo-naftowy w Drohobyczu. W powyższych przedsiębiorstwach udziały, oprócz spółki, posiadał także dyrektor zarządzający spółki - Jan Lenartowicz oraz inni członkowie zarządu, co łącznie dawało im kontrolę nad fabrykami (rozwiązanie całkiem popularne i w dzisiejszych czasach).

Od 1926 roku spółka znajdowała się pod nadzorem sądowym w związku z poniesionymi stratami, a na początku 1929 roku została postawiona w stan likwidacji.

Akcje spółki były notowane w latach 1922 -1925 na Giełdzie Pieniężnej w Warszawie.

BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO - 8% list zastawny na 5000 złotych

Bank Gospodarstwa Krajowego powstał w 1924 roku. Jego stworzenie było następstwem kryzysu walutowego w Polsce oraz słabości sektora bankowego. Władysław Grabski, który zasadniczo był przeciwny rozowojowi sektora publicznego w przemyśle i handlu, zdawał sobie sprawę z konieczności zwiększenia obecności państwa w sektorze bankowym w tym okresie (czy Państwu czegoś to nie przypomina?). Było to konieczne, gdyż po kryzysie walutowym, ani publiczne, ani prywatne banki nie były dostatecznie silne, aby rozwijać działalność kredytową. Połączenie Polskiego Banku Krajowego, Państwowego Banku Odbudowy i Zakładu Kredytowego Miast Małopolskich w Bank Gospodarstwa Krajowego umożliwiało rządowi prowadzenie scentralizowanej, jednolitej polityki kredytowej i wspieranie polskiej gospodarki.

Jednym z wielu przejawów działalności banku jest przedstawiony obok rzadki w tym nominale 8% list zastawny BGK na 5000 złotych w złocie.

Zainteresowanych poznaniem całej ciekawej historii banku odsyłam do znakomitej książki prof. Zbigniewa Landau "Bank Gospodarstwa Krajowego".

TOWARZYSTWO AKCYJNE ELEKTROWNI SOSNOWICKIEJ - akcja na 500 rubli z 1917 roku

Akcja jest sygnowana przez uznanego grafika, jednego z liderów ( dzisiaj tak byśmy powiedzieli) w zakresie międzywojennej grafiki użytkowej. Edmund Bartłomiejczyk, gdyż o nim to mowa, studiował architekturę i tzw. "sztuki stosowane" w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych oraz w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych. W latach 1917-1930 wykładał na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. W 1926 roku objął pierwszą w Polsce Katedrę Grafiki Użytkowej w Szkole Sztuk Pięknych (od 1930 roku był profesorem). W 1934 roku zorganizował i kierował Kołem Artystów Grafików Reklamowych. Był także członkiem, a w latach 1930-1936 prezesem, Stowarzyszenia Artystów Grafików Ryt.

BRACIA FEIWEL SA - 25 akcji na okaziciela po 100 zł

Projektowaniem papierów wartościowych zajmowało się wielu znanych i uznanych grafików polskich. Trzeba odnotować, iż od początku XX wieku intensywnie rozwijała się w Polsce sztuka użytkowa. Powstawały organizacje twórcze promujące użytkową sztukę graficzną, najpierw w Krakowie, a później w Warszawie. Wśród znakomitych polskich grafików, którzy projektowali papiery wartościowe, należy wskazać Adama Półtawskiego. Zaprojektował on chyba najwięcej znanych polskich akcji. Łatwo je rozpoznać po charakterystycznym stylu, szczególnie zwraca uwagę następujący motyw:

Więcej o twórczości artysty, jego biogram oraz przykłady innych prac, niż papiery wartościowe można znaleźć np. na poniższej stronie:

Adam Póltawski

TOWARZYSTWO AKCYJNE "WITULIN" - akcja na 100 rubli z 1912 roku (założycielska)

"Jest w Bodzechowie

Na łąkach

Kolumna bociana

Niepowtarzalna

W czworakach żyją ludzie

Pracujący w ziemi

Pracują ciężko bo każdy chce chleba

Po dworze Kotkowskich zostały piwnice

O Witoldzie Gombrowiczu

Tutaj nikt nie słyszał

Podobnie w "Witulinie"

Jedynie dawny stangret kiwa głową

Ale nic nie mówi bo mu starość odebrała mowę

Kolumna z kamienia od wieków tu stała"

Nieczęsto się zdarza, że rodzice od imienia syna nazywają zakładaną przez siebie fabrykę. A ile razy się zdarza, że później ten syn staje się znanym i cenionym pisarzem? Rodziny Kotkowskich i Gombrowiczów posiadały nie tylko fabrykę tektury w Dołach Biskupich, czyli właśnie Witulin. Wcześniej założyli Towarzystwo Akcyjne Zakładów Żelaznych "Bodzechów", w którego zarządzie oprócz Jana Gombrowicza, ojca Witolda, zasiadał Stefan Jabłkowski, jego ojciec chrzestny i jeden z założycieli znanego Domu Towarowego Braci Jabłkowskich.

POLSKIE ZAKŁADY CHEMICZNE "NITRAT" SA - akcja na 500 mkp, II emisja

W 1955 roku istniejący zakład został podporządkowany Zjednoczeniu „PREDOM” i otrzymał nazwę na Wytwórnia Wyrobów Precyzyjnych „NIEWIADÓW”. Od tego czasu firma rozwijała swoją działalność poprzez różnorodną produkcję, m.in. ozdób choinkowych, kajaków, łodzi żaglowych, młynków elektrycznych. W 1966 roku rozpoczęto produkcję przyczep kempingowych, tak dobrze do dziś rozpoznawalnych. Jeszcze dwukrotnie zmieniano nazwę zakładu na Zakłady Sprzętu Domowego i Turystycznego „PREDOM-PRESPOL” oraz w 1986 roku na Zakłady Sprzętu Precyzyjnego „NIEWIADÓW”.

Myślicie Państwo, że to jakaś pomyłka. Nie, oczywiście nie. W czasach komunizmu przedwojenne fabryki zbrojeniowe często obok uzbrojenia robiły coś jeszcze. Dlatego też całe rzesze Polaków wierzą do dziś, że Łucznik to zakład produkcji maszyn do szycia.

Nitrat oczywiście w okresie międzywojennym produkował wyłącznie materiały wybuchowe.
 

Towarzystwo Przemysłu Chemiczno-Farmaceutycznego dawniej "MAGISTER KLAWE" SA - 10 akcji na okaziciela po 100 złotych każda z 1929 roku

Produkcja insulina bardzo interesuje akcjonariuszy współczesnej giełdowej spółki akcyjnej "Bioton" SA. Jednak nie ona piewsza w Polsce "zajęła się" insuliną. W 1939 roku zezwolenie na produkcję insuliny zgodnie z opracowaną technologią (nr rejestracji 156/Org) otrzymało Towarzystwo Przemysłu Chemiczno-Farmaceutycznego dawniej "Magiste Klawe" SA. Bynajmniej nie największa firma farmaceutyczna w przedwojennej Polsce, ale całkiem sprawnie zarządzana i rozwijana. Zdecydowana większość akcji należała do rodziny Klawe, przede wszystkim do dr farmacji Stanisława Klawe, syna Henryka Klawe, założyciela apteki i laboratorium, z którego rozwinęła się w międzywojennej Polsce fabryka farmaceutyczna. Ponadto mniejszościowe pakiety należały do inż. Stanisława Klawe, inż Wacława Klawe oraz Janiny Klawe. Samo laboratorium działało przy aptece zlokalizowanej na pl. Trzech Krzyży w Warszawie, aby w momencie, gdy była zakładan spółka akcyjna (1920) przenieść się do nowej siedziby na ul. Karolkowej. I to od razu pozwala stwierdzić, że po II wojnie światowej w miejscu znacjonalizowanej spółki akcyjnej, działalność jest kontynuowana aż do dzisiaj pod firmą Polfa Warszawa.

Prezentowana akcja została zaprojektowana w Zakładach Graficznych "Urania", co dla osób, które widziały podobne akcje "Uranii" jest "oczywistą oczywistością"

"KSIĄŻNICA - ATLAS" Zjednoczone Zakłady Kartograficzne i Wydawnicze Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych SA - akcja na 100 zł z 1930 roku

Uff, strasznie długa nazwa. Jest to spowodowane faktem fuzji, która miała miejsce w 1924 roku. Wówczas to połączyły się dwie spółki: "Książnica Polska" Towarzystwo Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych, Akcyjna Spółka Kartograficzna i Wydawnicza we Lwowie oraz "Atlas", Akcyjna Spółka Kartograficzna i Wydawnicza we Lwowie. W jej wyniku powstało największe w Polsce wydawnictwo zajmujące się wydawaniem podręczników. Taki odpowiednik współczesnego WSiP SA. Sytuacja finansowa spółki była stosunkowa stabilna. Ostatecznie, zupełnie tak samo jak dzisiaj, podręczniki były nabywane bez względu na kryzysy w gospodarce. Poza okresem lat 1933 i 1934 Książnica - Atlas regularnie wypłacała dywidendy.

Interesujący też był skład władz spółki. Np. prezesem Rady Nadzorczej był wybitny polski kartograf prof. Eugeniusz Romer, a wiceprezesem b. premier prof. Kazimierz Bartel. Zresztą wśród członków Rady Nadorczej również licznie reprezentowana była elita naukowa kraju, np. prof. Tadeusz Lehr-Spławiński, prof. Zenon Klemensiewicz, czy też prof. Zygmunt Łempicki.

BANK ZWIĄZKU SPÓŁEK ZAROBKOWYCH SA - akcja X emisji z 1921 roku na 1000 mkp

Akcja o typowym dla Wielkopolski układzie graficznym.

Bank został utworzony w 1886 roku z kapitałem zakładowym 40.000 marek jako centrala kredytowa spółdzielni wielkopolskich. W związku z nowym prawem spółkowym z 1 maja 1889 roku bank przyjął formę spółki akcyjnej, a kapitał zakładowy wynosił 500.000 marek. Stało się tak gdyż zakazane było tworzenie centralnych instytucji kredytowych, których członkami byłyby spółdzielnie. Tymczasem Bank Związku Spółek Zarobkowych został powołany dla prowadzenia przede wszystkim operacji ze spółdzielniami. One również posiadały znaczne pakiety akcji banku. Spółdzielnie posiadały uprzywilejowaną pozycję w banku, czego przejawem były stałe oprocentowanie wkładów i pożyczek spółdzielni niezależnie od stopy procentowej Banku Rzeszy, prawo wypowiadania wkładów przez spółdzielnie w dowolnym momencie oraz prawo ubiegania się o pożyczki. Bank wypłacał także aż do 1913 roku stałą dywidendę w wysokości 6%. Oczywiście wszystkie te przywileje dotyczyły polskich spółdzielni, a zatem działalność banku miała istotne znaczenie dla finansowania polskiej działalności gospodarczej w Wielkopolsce przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości.

Spółka Akcyjna Domu Towarowego Handlowo-Konfekcyjnego "BRACIA JABŁKOWSCY" - akcja na 500 mkp

Dom Towarowy "Bracia Jabłkowscy" został założony w 1884 roku jako spółka komandytowa. Przekształcenie w spółkę akcyjną nastąpiło w 1913 roku. W 1928 roku kapitał zakładowy spółki wynosił już 3.000.000 złotych. Spółka znana jest do dziś warszawiakom ze swojego domu towarowego przy ul. Brackiej. Jak wyglądał przed wojną można zobaczyć na poniższym fragmencie akcji:

Przyznać trzeba, że sam dom towarowy robił ogromne wrażenie. Porównując ówczesne realia do czasów dzisiejszych można powiedzieć, iż Dom Towarowy Braci Jabłkowskich był swego rodzaju współczesną galerią handlową. Proszę jednak porównać samemu. Oto opis z okresu międzywojennego: "Dom Towarowy "Bracia Jabłkowscy" dzieli się na 32 działy (sklepy), rozmieszczone na 4 piętrach urządzonego z dużym smakiem i odznaczającego się solidnym wykończeniem gmachu. Sklepy są rozmieszczone według gruntownie obmyślonego planu, pozwalającego na łatwe orientowanie się publiczności, i obsługiwane są przez dwie obszerne windy i wygodne, przestronne klatki schodowe, posiadające poza tem specjalne windy dla obsługi towarowej. Sklepy są stale bogato zaopatrzone w pełne asortymenty i wszelkie nowości sezonowe, dając przez to możliwość zupełnego zaspokojenia potrzeb w jednym miejscu i w jednym czasie".

 Więcej informacji na www.braciajablkowscy.pl

Spółka Akcyjna Zjednoczone Towarzystwo Ubezpieczeń OMNIUM i WILJA w Warszawie - akcja imienna na 10 zł z 1926 roku

Akcja reprezentuje jedno z mniejszych towarzystw ubezpieczeniowych II Rzeczpospolitej. Prezentowana akcja została wyemitowana w związku z przeprowadzoną w 1926 roku fuzją Towarzystwa Ubezpieczeń "Omnium" SA z Towarzystwem Ubezpieczeń "Wilja" SA. Zgodnie z rocznymi sprawozdaniami Państwowego Urzędu Kontroli Ubezpieczeń oba towarzystwa przeżywały problemy finansowe w połowie lat dwudziestych. W szczególności zwracają uwagę ich bardzo niskie kapitały zakładowe, które wynosiły 15.000 złotych w przypadku Omnium na początek 1924 roku i 8.000 złotych dla Wilji na koniec 1925 roku. Spółką przejmującą było silniejsze kapitałowo Omnium (założone w 1919 roku w Warszawie), którego kapitał został podwyższony w 1925 roku do 300.000 złotych. Wilja, założona w 1923 roku w Wilnie, była spółką przejmowaną. Po fuzji kapitał zakładowy powstałej w wyniku fuzji spółki został ustalony na 500.000 złotych.

Co ciekawe połączona spółka zbyt długo nie przetrwała w tym kształcie, gdyż na przełomie 1928 i 1929 roku została z kolei przejęta przez Towarzystwo Ubezpieczeń "Piast" SA.

ZAKŁADY OGRODNICZE C. ULRICH założone w 1805 r. w Warszawie SPÓŁKA AKCYJNA - obligacja na 100 zł

Prezentowany dokument to 6% obligacja na okaziciela na 100 złotych (łączna kwota pożyczki wynosiła 420.000 złotych) z 1934 roku. Obligacje zostały wyemitowane na okres 10 lat,  z tym że co roku umarzane było 10% pierwotnie wyemitowanych obligacji. W celu zabezpieczenia spłaty długu na działce o powierzchni 166.378 metrów kwadratowych położonej przy ul. Górczewskiej w Warszawie (obecnie CH "Wola Park") została ustanowiona hipoteka kaucyjna na kwotę główną i odsetki.

O historii samej spółki można natomiast dowiedzieć się wielu ciekawych rzeczy. Wystarczy w wyszukiwarce wpisać wyrazy "zakłady ogrodnicze ulrich". I już.

POLSKIE TOWARZYSTWO BUDOWLANE SA - akcja na 500 mkp z 1923 r.

Polskie Towarzystwo Budowlane zostało założone w 1916 r. jako sp. z o.o. we Lwowie. Przekształcenie w spółkę akcyjną nastąpiło w 1921 roku. Kapitał zakładowy, przy założeniu wynosił 2.000.000 koron, a po przekształceniu i podwyższeniu osiągnął w 1930 roku wartość 1.200.000 złotych. Akcje Polskiego Towarzystwa Budowlanego były notowane na giełdzie we Lwowie. Warto w tym miejscu przypomnieć, że oprócz giełdy warszawskiej, lwowskiej, w okresie dwudziestolecia międzywojennego w Polsce istniały giełdy w Krakowie, Łodzi, Poznaniu i w Wilnie.

PTB posiadało kamieniołomy piaskowca "Suchedniów" i granitu "Klesowo", wapienniki "Kresów", cegielnie Kaszewy pod Kutnem i Stare Sioło (woj. lwowskie). Według informacji z 1930 r. spółka zatrudniała przeciętnie 3000 robotników. Było to jedno z największych (jeżeli nie największe) polskich przedsiębiorstw budowlanych. Specjalizowało się w budownictwie inżynieryjnym. Wybudowało m.in.: linie kolejowe Kutno - Strzałów, Widzew - Zgierz - Kutno, czy też Bydgoszcz - Gdynia, odbudowało Dworzec Główny we Lwowie, most kolejowy w Jaremczu, fabrykę broni w Radomiu, port handlowy w Warszawie. W ramach budownictwa innego niż inżynieryjne budowało m.in.: kolonię urzędniczą na Żoliborzu i Mokotowie, gimnazja państwowe w Puławach i Tomaszowie, Muzeum Narodowe w Warszawie, gmach Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie, odbudowywało gmach sejmowy we Lwowie.

Spółka Akcyjna Fabryki Wagonów "WAGON" w Ostrowie - 5 akcji po 1000 mkp III emisji

Wojciech Saryusz-Zaleski napisał wydaną w 1930 roku książkę pt. "Dzieje przemysłu w b. Galicji 1804-1929". Co ma to wspólnego z prezentowaną akcją? Tak na prawdę rzeczony opis dziejów przemysłu w Galicji, to dzieje Spółki Akcyjnej "L. Zieleniewski i Fitzner-Gamper", a ta z kolei stała się właścicielem i de facto twórcą fabryki "Wagon". Oddajmy głos Wojciechowi Saryusz-Zaleskiemu:

"(...) gdy w 1920 r. główni akcjonarjusze budującej się Sp. Akc. "Wagon" w Ostrowie oświadczyli gotowość sprzedaży swych pakietów, wynoszących 81% akcyj tejże Spółki, z powodu braku kapitałów potrzebnych na dalsze kontynuowanie budowy fabryki i jej uruchomienie, Sp. Akc. L. Zieleniewski przyjęła tę propozycję, tak, że tranzakcja doszła do skutku. Przy zawieraniu tej umowy liczono się głównie z tem, że, jakkolwiek fabryka w Ostrowie nie była wykończona, to jednak posiadała ona zapewniony zbyt wskutek układu, zawartego między Sp. Akc. "Wagon" a Skarbem Państwa o dostawę wagonów. Układ ten (...) przewidywał dostarczanie do końca marca 1931 r. 18.000 wagonów towarowych i 2.800 wagonów osobowych.

Budowę fabryki w Ostrowie rozpoczęto w lecie 1920 r. (...) Na obszarze 35 hektarów wzniesiono budynki o powierzchi 69.000 m², zdolność produkcyjna fabryki miała dojść do 2.500 wagonów osobowych i 6.000 wagonów towarowych rocznie. Sp. Akc. L. Zieleniewskiego dostarczyła (...) kapitałów, potrzebnych do uruchomienia zakładów, tak że już z końcem 1922 r. rozpoczęto ich produkcję."

Zakończeniem tej historii niech będzie informacja, że Spółka Akcyjna "L. Zieleniewski i Fitzner-Gamper" była zmuszona sprzedać "Wagon" Skarbowi Państwa w 1926 roku za kwotę 5.500.000 franków szwajcarskich.

Historia spółki "Wagon" jest niezwykle ciekawa. Oprócz historii przedwojennej (zachęcam do pełnej lektury "Dziejów przemysłu w b. Galicji") spółka miała niezwykłe perypetie również w ostatnich dwudziestu latach. Niestety zakończyły się one prawie całkowitym wyburzeniem budynków fabrycznych. Poniżej jeden z nielicznych ocalałych:

BANK HANDLOWY W ŁODZI SA - akcja na 250 rubli z 1874 roku

Bank Handlowy w Łodzi został założony w tym mieście w 1873 roku w odpowiedzi na sukces jego imiennika warszawskiego. Dominującą rolę w banku odgrywały wielkie rodziny przemysłowe Łodzi: Scheiblerowie, Herbstowie, Grohmanowie i Schhloesserowie. Bank Handlowy w Łodzi intensywnie rozwijał się do czasu wybuchu I wojny światowej, chociaż w początkowym okresie nie tworzyły żadnych oddziałów. Dopiero w 1897 roku powstał oddział w Warszawie. Po pierwszej wojnie światowej bank nie odzyskał dawnej pozycji, a kryzys lat trzydziestych spowodował jego bankructwo (upadłość ogłoszona w kwietniu 1931 roku). W następnych latach zawarto układ z wierzycielami, ale ostateczna likwidacja banku nastąpiła w 1939 roku.

Powyższa notka została opracowana na podstawie: "Słownik historyczny bankowości polskiej do 1939 roku" Wojciech Morawski, Warszawa 1998. Gorąco zachęcam osoby interesujące się historycznymi akcjami banków do lektury tej pozycji.

Prezentowana akcja Banku Handlowego w Łodzi jest akcją I, a więc założycielskiej emisji.

GIESCHE SA - akcja na 1.000.000 złotych z 1929 roku

Największa spółka akcyjna w międzywojennej Polsce. Po wojnie na mocy umowy pomiędzy rządem polskim a amerykańskim wypłacono akcjonariuszom spółki Giesche odszkodowanie w związku z nacjonalizacją jej majątku. Wypłata odszkodowania nastąpiła za pośrednictwem amerykańskiej Foreign Claims Settlement Commission. To wówczas prawdopodobnie do Polski powróciła część ze 172 akcji (100% kapitału) spółki Giesche SA, każda o nominale 1.000.000 złotych. Niestety nie zadbano o ich unieważnienie poprzez skasowanie i w dziwnych okolicznościach trafiły na rynek, aby umożliwić reaktywację spółki. Nie mam jednak żadnych wątpliwości zarówno w tym, jak i w wielu innych przypadkach, iż taka reaktywacja nie znajduje najmniejszych podstaw prawnych.

Nie zajmując się jednak dłużej kwestiami, które przynajmniej dla mnie pozostają wątpliwe etycznie, proszę spójrzcie Państwo na  kawałek historii spółki Giesche. Oto niezwykły przedwojenny film nagrany prawdopodobnie przez Juliena Bryana, amerykańskiego dziennikarza w zakładach Gieschego oraz ciekawy opis historii koncernu zawarty obok nagrania:

www.youtube.com/watch

Prawdopodobnie na filmie znajduje się Huta Uthemanna zlokalizowana w Szopienicach.

SPÓŁKA AKCYJNA FABRYK METALOWYCH POD FIRMĄ NORBLIN.BR.BUCH i T.WERNER w WARSZAWIE. - 10 akcji po 500 marek polskich, VII emisji z 1923 roku

Każdemu chyba znana spółka, tyle że "z nazwy". Czas aby wejść na stronę www.enorblin.pl i dowiedzieć się znacznie więcej. Obowiązkowo

ZAKŁAD WODOLECZNICZY DRA ANDRZEJA CHRAMCA W ZAKOPANEM TOWARZYSTWO AKCYJNE - akcja na 200 koron z 1910 roku.

Najbardziej znany w Zakopanem, założony przez samego wójta Zakopanego, lekarza niezwykle zasłużonego dla miasta. A oto jak wyglądał budynek:

Spółka akcyjna została powołana po pożarze starego budynku, na potrzeby finansowania odbudowy. Niestety od samego początku miała kłopoty finansowe. Uzyskała znaczny kredyt na finansowanie działalności z Powiatowej Kasy Oszczędności, mimo tego została zmuszona do ogłoszenia upadłości w 1916 roku, a nowym właścicielem budynku został Galicyjski Czerwony Krzyż.

ZAKŁADY PRZEMYSŁOWE MERKURY SPÓŁKA AKCYJNA WE LWOWIE  - akcja 1000 mkp z 1921 roku.

Założycielami spółki byli Towarzystwo Gospodarskie we Lwowie, Bank Ziemian SA we Lwowie, Bank Rolniczy SA we Lwowie i Spółka Komandytowa Fabryk chleba "Merkury" K. Czudżak i S-ka we Lwowie. Przedmiotem jej działalności było m.in. "prowadzenie fabryk chleba, młynów, fabryk przetworów owocowych i jarzynowych, oraz fabryk paszy dla bydła". W momencie założenia spółka wyemitowała 40.000 akcji po 1000 mkp. Niektóre z nich zgodnie ze statutem mogły być wydawane w odcinkach zbiorowych po 5 i 25 sztuk (niestety współcześnie nieznane). Natomiast znane są akcje 1000 - markowe. Znane przede wszystkim z racji autora grafiki, czyli dosyć popularnego malarza Stanisława Batowskiego Kaczora.

JURATA - UZDROWISKO NA PÓŁWYSPIE HELU - 100 akcji po 100 złotych II emisji

W Monitorze Polskim nr 30 z 1929 roku figurują dwa ogłoszenia Sądu Powiatowego w Pucku. Jedno wskazuje, iż w dniu 3 grudnia 1928 roku wpisano do rejestru handlowego pod Nr 13 firmę "Jurata" Uzdrowisko na Półwyspie Helu, Spółka Akcyjna z siedzibą na obszarze dworskim Hel, poczta Jastarnia, a drugi stwierdza, iż w dniu 14 grudnia 1928 roku walne zgromadzenie "Towarzystwa Uzdrowiskowego na Półwyspie Hel" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością podjęło uchwałę o jej rozwiązaniu i likwidacji, o czym dokonuje się wzmianki w rejestrze handlowym. Niby bez związku pomiędzy oboma ogłoszeniami, ale jednak. W numerze 20 z 1929 roku Monitora Polskiego znajdziemy jeszcze jedno ciekawe ogłoszenie. Otóż likwidatorzy "Towarzystwa Uzdrowiskowego na Półwyspie Hel" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zawiadamiają, iż spółka została rozwiązana, a cały jej majątek sprzedany firmie "Jurata", Uzdrowisko na Półwyspie Helu SA. I tak właśnie powstał emitent prezentowanej akcji.

 Teatr Polski w Ogrodzie Potockiego w Poznaniu - akcja na 50 talarów

"Celem wzniesienia w Poznaniu odpowiedniego budynku dla stałego teatru polskiego i wyposażenia go w niezbędne potrzeby i przybory, tak, iżby go przedsiębiorcom teatralnym do użycia wynająć można, zawięzuje się pod firmą: "Teatr Polski w Ogrodzie Potockiego w Poznaniu", spółka na akcye z siedzibą w Poznaniu" Prawda, że uroczy tekst. Tak został w statucie spółki określony cel jej zawiązania. Aby możliwym było jego zrealizowanie spółka wyemitowała 1200 akcji po 50 talarów. A miało to miejsce w 1871 roku. Dodam jeszcze tylko, że działka pod budynek została nabyta w 1873 roku, a w 1875 roku miała miejsce pierwsza premiera w nowym budynku

 ZBÓR EWANGELICKO AUGSBURSKI w WARSZAWIE. Obligacja na sumę 500 marek polskich.

Warszawa 1918 r.

 TOWARZYSTWO PRZEMYSŁOWO-HANDLOWE PIAST SPÓŁKA AKCYJNA W WARSZAWIE. Akcja na 1000 marek polskich z 1921 roku.

Założone w 1921 roku, przejęło majątek dotychczas funkcjonującej spółki firmowej pod nazwą „Dom Handlowo-Przemysłowy „Piast”, Bracia Warczyńscy. Spółka została powołana do: „hurtowego handlu wyrobami włóknistymi, spożywczo-kolonjalnymi, ziemiopłodami, eksportu cementu, drzewa, lnu i wyrobów żelaznych, kupna własnej fabryki tkackiej, założenia fabryki chemicznej i pokrewnych fabrykatów w Zagłębiu.”. Urocze, nieprawdaż? I często spotykane w naszych czasach, wystarczy poczytać komunikaty giełdowe niektórych publiczny „spółek wydmuszek”. Spółka „Piast” w historii polskiej gospodarki niczym się nie wsławiła. Za to dokument akcji, który wystawiła, uczynił ją rozpoznawalną wśród polskich kolekcjonerów. Śmiem nawet przypuszczać, że wartość kolekcjonerska tego dokumentu jest wielokrotnie większa niż kiedykolwiek warta była taka akcja „za życia”. Aż boję się zgadywać, jaki następny pomysł będą miały przywołane wcześniej „spółki – wydmuszki”.

 HERBEWO - akcja na 100 zł.

Zjednoczone fabryki tutek i bibułek. Cóż, w dawnych czasach niekoniecznie trzeba było kupić gotowe papierosy, można było je wyprodukować sobie samemu. Dlatego też przemysł tutkowy kwitł. Zjednoczeni krakowscy przedsiębiorcy uzyskali 10 sierpnia 1923 roku zgodę Ministra Przemysłu i Handlu na treść podpisanego statutu i 25 kwietnia 1924 roku mogła powstać spółka akcyjna. Wkrótce później spółka nabyła działki przy ul. Słowackiego i rozpoczęła budowę nowych budynków fabrycznych. A w całkiem współczesnych czasach potomkowie założycieli spółki reaktywowali samą spółkę i odzyskali nieruchomości. Współczesna spółka "Herbewo" nie ma jednak już nic wspólnego, ani z przemysłem papierniczym, ani tytoniowym. Po prostu zarządza własnymi nieruchomościami.

 FILHARMONIA WARSZAWSKA - akcja na 400 zł z 1930 roku

Pomysłodawcą utworzenia w Warszawie filharmonii był prowadzący skład nut Aleksander Rajchman. W 1898 roku uznał, że osobami do których należy się udać będą kapelmistrz opery Emil Młynarski i Leopold Julian Kronenberg. Wybór okazał się trafny przede wszystkim ze względu na osobę Kronenberga, syna twórcy m.in. Banku Handlowego w Warszawie SA. Młody Kronenberg związany ze środowiskiem muzycznym Warszawy, m.in. poprzez swojego brata Władysława, muzyka i kompozytora, zorganizował Komitet Założycielski w skład którego weszło wiele  znaczących osób, a przede wszystkim zamożnym. Założyciele objęli emisję akcji i tak w 1899 roku doszło do utworzenia w formie spółki akcyjnej Filharmonii Warszawskiej. Dlaczego spółka akcyjna? Nie był to pierwszy, ani jedyny projekt działalności kulturalnej, czy oświatowej finansowany przez kapitał. Przy czym co ważne, nie nadzieja dochodu leżała u podstaw takich przedsięwzięć. Ewidentny dowód, że nie musimy pozostawiać Państwu monopolu w tej dziedzinie.